Pilotaż „Metody badawcze w edukacji przyrodniczej. Woda-energia-powietrze”

PILOTAŻ „Metody badawcze w edukacji przyrodniczej. Woda-energia-powietrze”

• Finansowanie w ramach Zintegrowanej Strategii Umiejętności – Obszar III
• Rozwijanie umiejętności w edukacji formalnej – kadry uczące – Temat III.8
  Rozwijanie kultury pracy szkoły opartej na współpracy, zespołowości i  interdyscyplinarności
• Wypracowanie i wdrażanie innowacyjnych form, metod i narzędzi pracy kadr uczących w edukacji formalnej, adekwatnych do wyzwań współczesnej edukacji i zmieniającej się roli nauczyciela w zróżnicowanym społeczeństwie – Kierunek III.8.1

Klauzule informacyjne dotyczące przetwarzania danych osobowych dla uczestników pilotażu

REALIZACJA PILOTAŻU

W ramach projektu Zintegrowanej Strategii Umiejętności – 2030, od marca do maja 2026 r., we wszystkich wydziałach MSCDN realizowane są 6 godzinne warsztaty laboratoryjne oraz 3 godzinne lekcje otwarte pt. „Metody badawcze w edukacji przyrodniczej. Woda-energia-powietrze” głównie adresowane do nauczycieli przedmiotów przyrodniczych.

Zadanie realizowane jest jako pilotaż nowych rozwiązań metodycznych w obszarze uczenia się przez całe życie w ramach przedsięwzięcia współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej z Krajowego Planu Odbudowy. Zakłada on wypracowanie i wdrażanie innowacyjnych form, metod i narzędzi pracy kadr uczących w edukacji formalnej, adekwatnych do wyzwań współczesnej edukacji i zmieniającej się roli nauczyciela w zróżnicowanym społeczeństwie.

Głównymi celami są:

• Podniesienie kompetencji nauczycieli przedmiotów edukacji przyrodniczej w zakresie wykorzystania metod badawczych w celu rozwijania u uczniów kompetencji matematyczno-przyrodniczych, myślenia naukowego oraz umiejętności podejmowania decyzji w oparciu o analizę danych empirycznych.
• Rozwój kompetencji nauczycieli w zakresie upowszechniania istniejących
  oraz opracowania i wdrażanie nowych rozwiązań dydaktycznych na rzecz rozwoju umiejętności podstawowych i przekrojowych oraz zawodowych dzieci i młodzieży.

W pilotażu weźmie udział ok. 180 nauczycieli ze szkół podstawowych i  ponadpodstawowych i ok. 210 uczniów z Mazowsza.

W ramach pilotażu zakupione zostały pomoce dydaktyczne do wszystkich wydziałów MSCDN 12 modułowych zestawów laboratoryjnych dotyczących roli i znaczenia wody jako środowiska życia, oraz zjawisk i procesów przyrodniczych, przemian energii i zanieczyszczeń powietrza. Pozwolą one na przeprowadzenie różnorodnych doświadczeń dotyczących odrębnych interdyscyplinarnych zagadnień tematycznych:

• Metody badawcze w edukacji przyrodniczej. Woda interdyscyplinarnie.
• Metody badawcze w edukacji przyrodniczej. Energia interdyscyplinarnie.
• Metody badawcze w edukacji przyrodniczej. Powietrze interdyscyplinarnie.

Zakup i udostępnienie nowoczesnej bazy sprzętowej zapewni trwałość rezultatów poprzez pozostawienie zakupionego sprzętu w dyspozycji ośrodków doskonalenia, co umożliwi realizację kolejnych edycji szkoleń i systemowe wzmacnianie potencjału dydaktycznego regionu.

Wdrażanie pilotażu odpowiada na potrzebę:

• wzmacniania kompetencji nauczycieli w zakresie stwarzania sytuacji badawczych,
• rozwijania u uczniów umiejętności obserwacji, analizy, interpretacji danych i wnioskowania,
• powiązania treści podstawy programowej przedmiotów przyrodniczych z doświadczeniem empirycznym,
• budowania mostu między teorią nauk przyrodniczych a praktyką badawczą.

Realizacja pilotażu przyczyni się do podniesienia jakości nauczania przedmiotów przyrodniczych poprzez odejście od modelu transmisyjnego na rzecz modelu badawczego IBL (inquiry-based learning) czyli uczenia się przez dociekanie / odkrywanie – modelu edukacyjnego, w którym punktem wyjścia procesu nauczania jest pytanie badawcze, problem lub zjawisko, a uczniowie dochodzą do wiedzy poprzez samodzielne (lub zespołowe) prowadzenie procesu badawczego.

Szczególnego znaczenia nabiera to w kontekście wdrażanych nowych podstaw programowych, które akcentują integrację treści międzyprzedmiotowych. Interdyscyplinarne zagadnienia takie jak np. woda w środowisku i życiu człowieka, zanieczyszczenia powietrza czy przemiany energii nie powinny być analizowane w izolacji przedmiotowej, lecz w sposób spójny, pokazujący wzajemne zależności między procesami biologicznymi, chemicznymi, fizycznymi i geograficznymi.

Tak rozumiane, zintegrowane zastosowanie metod badawczych w edukacji przyrodniczej wzmacnia realizację równolegle realizowanego cyklu warsztatów metodycznych pt. Zobaczyć, zrozumieć, wyjaśnić – mikroskop jako narzędzie badawcze w nowoczesnej edukacji przyrodniczej.

Synergiczne połączenie treści programowych z praktyką laboratoryjną sprzyja rozwijaniu myślenia naukowego, krytycznej analizy danych oraz rozumienia współzależności w przyrodzie, czyniąc edukację przyrodniczą bardziej spójną, nowoczesną i efektywną.

Pilotaż zakłada realizację cykl warsztatów laboratoryjnych z prostymi, bezpiecznymi i angażującymi doświadczeniami wokół trzech wątków przewodnich o charakterze interdyscyplinarnym: woda, energia, powietrze.

REZULTATY PILOTAŻU

Rezultaty w zakresie kształtowanych kompetencji nauczycieli

• Podniesienie biegłości w obsłudze nowoczesnego sprzętu laboratoryjnego oraz umiejętności wykorzystania go jako narzędzia badawczego w codziennej praktyce szkolnej.
• Wzrost kompetencji w zakresie projektowania doświadczeń i prowadzenia doświadczeń empirycznych, co pozwala na przejście od teorii do praktyki edukacyjnej.
• Przygotowanie merytoryczne i metodyczne do wdrożenia nowej podstawy programowej
  z przedmiotu PRZYRODA (od 2026/2027) oraz innych przedmiotów przyrodniczych (biologii, chemii, fizyki i geografii) w szkole podstawowej.
• Nabycie umiejętności wdrażania etapów metody badawczej w pracy z uczniem, obejmującej planowanie badań, interpretację wyników oraz formułowanie wniosków.

Rezultaty w zakresie procesów dydaktycznych i korzyści dla uczniów

• Zwiększenie atrakcyjności i skuteczności lekcji przyrodniczych w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych poprzez wprowadzenie metod opartych na doświadczeniu i obserwacji.
• Rozwinięcie u uczniów umiejętności myślenia analitycznego i krytycznego oraz zdolności do podejmowania świadomych decyzji opartych na dowodach empirycznych.
• Umożliwienie uczniom empirycznego doświadczenia zjawisk przyrodniczych i analizy struktury materii, co wspiera głębokie rozumienie procesów zachodzących w naturze.
• Interdyscyplinarnego podejścia do nauczania przedmiotów przyrodniczych i ścisłych, ponieważ łączy wiedzę z różnych dziedzin, rozwija myślenie krytyczne i umiejętność rozwiązywania problemów oraz pokazuje praktyczne zastosowania nauki.

Rezultaty strategiczne (zgodne z celami ZSU 2030)

• Wzrost jakości kadr uczących na Mazowszu poprzez wdrożenie innowacyjnych form i metod pracy adekwatnych do wyzwań współczesnej edukacji.
• Podniesienie poziomu umiejętności kluczowych (matematyczno-przyrodniczych) u dzieci i młodzieży, co jest jednym z priorytetów Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030.
• Wzmocnienie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz uczenia się przez całe życie, współfinansowanego ze środków KPO.

Dzięki zdobytej wiedzy i doświadczeniu możemy jeszcze skuteczniej towarzyszyć nauczycielom w realizacji innowacyjnych działań edukacyjnych.

Harmonogram szkoleń w 6 wydziałach MSCDN

Metody badawcze w edukacji przyrodniczej – szkolenia interdyscyplinarne

Temat główny	Rodzaj szkolenia / wymiar	Terminy (daty)	Wydział / lokalizacja
WODA interdyscyplinarnie (10 szkoleń)	WM/stacjonarnie / 6 godz.	4.03 18.03 25.03 19.05 12.05 28.04	Wydział w Radomiu Wydział w Siedlcach Wydział w Ostrołęce Wydział w Warszawie Wydział w Warszawie Wydział w Płocku
	Lekcje otwarte / 3 godz.	13.03 16.03 18.03 15.04	Wydział w Ciechanowie Wydział w Ostrołęce Wydział w Warszawie Wydział w Siedlcach
ENERGIA interdyscyplinarnie (10 szkoleń)	WM/stacjonarnie / 6 godz.	16.03 15.04 26.05	Wydział w Radomiu Wydział Ostrołęka Wydział Siedlce
	Lekcje otwarte / 3 godz.	20.03 26.03 15.04 22.04 23.04 8.05 20.05	Wydział w Radomiu Wydział w Radomiu Wydział w Warszawie Wydział w Warszawie Wydział Ostrołęka Wydział w Ciechanowie Wydział Siedlce
POWIETRZE interdyscyplinarnie (7 szkoleń)	WM/stacjonarnie / 6 godz.	21.04 29.04 13.05 25.05	Wydział Siedlce Wydział Warszawa Wydział Warszawa Wydział w Ciechanowie
	Lekcje otwarte / 3 godz.	16.04 13.05 29.05	Wydział Ostrołęka Wydział Warszawa Wydział w Ciechanowie

Legenda: WM – warsztaty metodyczne. Liczba szkoleń w nawiasie przy temacie głównym.

Fotorelacje z przeprowadzonych warsztatów laboratoryjnych i lekcji otwartych