Warning: Undefined array key "icon" in /mscdn/wp-content/plugins/elementor/includes/widgets/icon-box.php on line 695

Warning: Undefined array key "icon" in /mscdn/wp-content/plugins/elementor/includes/widgets/icon-box.php on line 708

Przewodnik po Otwartych Zasobach Edukacyjnych (OZE)

Pomoc w szukaniu, tworzeniu, dzieleniu się, dla wszystkich, którzy zajmują się edukacją

Autorzy: Aleksandra Czetwertyńska, Karolina Grodecka, Katarzyna Górkiewicz, Kamil Śliwowski, Katarzyna Werner

Licencja: CC BY-SA

5 wydań: 2019, 2014, 2012, 2011, 2010

Jak szukać otwartych zasobów edukacyjnych

W sieci można znaleźć wiele tekstów, przewodników i kursów na temat prawa autorskiego i otwartych zasobów edukacyjnych (polecamy m.in. pytania i odpowiedzi w serwisie Prawo Kultury oraz kurs Spółdzielni Otwartej Edukacji).

W tej części znajdziesz połączenie trzech obszarów wiedzy: o tym, jak działają otwarte zasoby edukacyjne i gdzie ich szukać, o prawie autorskim oraz o narzędziach i miejscach do publikowania rezultatów swojej pracy. Możesz odszukać odpowiedź na interesujące cię pytanie lub wybrać jeden z formatów treści (np. wideo), który chcesz tworzyć i dowiedzieć się więcej, jak w jego przypadku będą działać zasady otwartości, gdzie znaleźć otwarte zasoby wideo i jak, zgodnie z prawem, opublikować własne materiały tego typu.

1. Co znajdziesz w internecie i gdzie szukać otwartych zasobów?

W tym rozdziale:

  • przeczytasz o prawie autorskim w internecie
  • dowiesz się, na jakich warunkach udostępniane są materiały w internecie
  • poznasz przykładowe strony internetowe z otwartymi zasobami

W sieci możemy znaleźć nie tylko informacje na dowolny temat, ale również ilustrację każdego przedmiotu czy idei, filmy i muzykę z najdalszych zakątków świata. Czasem granice tego, z czego możemy skorzystać, są jasno wyznaczone np. płatnym kontem w serwisach streamujących filmy czy abonamentem do cyfrowych gazet. Kiedy jednak treści dostępne są za darmo, czasem zapominamy, że nie oznacza to wcale, że możemy z nich zupełnie swobodnie korzystać.

Jedną z podstaw prawa autorskiego jest wyznaczenie, czego, kiedy i na jakich warunkach może żądać autor za użycie swojego dzieła (np. pieniędzy za użycie jego zdjęcia w podręczniku lub gazecie). Regulują to tak zwane prawa autorskie majątkowe. Z drugiej strony mamy zaś prawa odbiorców wyznaczające, co możesz zrobić z utworem bez pytania o zgodę i bez opłat (np. sparodiować, zacytować w recenzji czy artykule naukowym). Te zasady określamy jako dozwolony użytek. Ponadto to, co możemy zrobić z utworem prywatnie, różni się od tego, co możemy zrobić publicznie (np. w ramach prawa cytatu), oraz od tego, co wolno bibliotece czy szkole.

Jeśli chcesz skorzystać z cudzych materiałów, pobranych z sieci lub dostępnych analogowo, musisz najpierw sprawdzić, czy możesz je wykorzystać w swoim materiale. Jeśli uczysz w przedszkolu, szkole lub na uczelni wyższej, dozwolony użytek publiczny pozwala ci korzystać dość swobodnie z opublikowanych już materiałów w pracy z uczniami. Sytuacja wygląda inaczej, kiedy chcesz te same materiały rozpowszechniać, np. publikując prezentację, tworząc stronę WWW lub film wideo. Bez pytania o zgodę autorów i autorek możesz skorzystać z ich prac w ramach prawa cytatu, jednak tylko spełniając odpowiednie warunki, o których piszemy w dalszej części Przewodnika. Bardziej swobodnie możesz korzystać z materiałów, do których wygasły prawa autorskie majątkowe (tzw. domena publiczna) lub dostępnych na otwartych i wolnych licencjach (np. Creative Commons).

to korzystanie z fragmentów większych utworów lub z drobnych utworów w całości, kiedy się do nich bezpośrednio nawiązuje np. krytycznie (analizując czyjś utwór) lub w ramach wybranego gatunku literackiego (np. w parodii cudzego utworu). Cytaty muszą być zawsze uzasadnione celem lub prawem gatunku (nie mogą stanowić po prostu ilustracji dla naszego utworu) i być poprawnie oznaczone co do źródła i autorów (jeśli informacje te są znane). Więcej o cytacie i jego granicach możesz przeczytać w podręczniku Prawo Kultury.

to zwykle starsze materiały z archiwów, muzeów i bibliotek cyfrowych, do których wygasły prawa majątkowe i z których możemy korzystać bez ograniczeń, pamiętając jedynie o podpisywaniu autorów. Wiele ciekawych grafik, zdjęć czy map znajdziemy w polskiej bibliotece cyfrowej Polona.pl lub poprzez wyszukiwarkę z europejskich archiwów europeana.eu.

posłużą nam do publikacji otwartego zasobu edukacyjnego, jak i do wzbogacenia go o inne materiały np. ilustracje. Licencji jest 7, dlatego dla wygody najprościej jest wybrać najpierw licencję, na której sami będziemy publikować, a następnie odpowiednio wyszukiwać materiały uzupełniające, które będą do niej pasować. W przypadku drobnych utworów, jak zdjęcia i grafiki, najlepiej korzystać z materiałów na licencji Creative Commons Zero (CC0), takich jak dostępne w serwisie Pixabay, która nie wymaga nawet podpisu, choć warto podawać co najmniej informację, że dane zdjęcie jest dostępne na CC0, lub licencji CC BY (Uznanie autorstwa) — która wymaga podawania informacji o autorze, linku do źródła oraz licencji (zobacz przykład poniżej).

Zapamiętaj: Większość treści dostępnych za darmo w sieci jest publikowana w modelu „wszystkie prawa zastrzeżone”. W praktyce oznacza to, że nie możesz z nich zupełnie swobodnie korzystać. Jeśli jesteś nauczycielem/nauczycielką i prowadzisz zajęcia ze studentami lub uczniami, możesz skorzystać z furtki, jaką jest tzw. „dozwolony użytek publiczny/edukacyjny”. Jeśli działasz poza kontekstem szkoły i uczelni, a chcesz wykorzystać materiały innych osób, możesz je cytować. A jeśli chcesz zrobić kopię e-booka i wysłać ją bliskiej osobie, możesz to zrobić dzięki „dozwolonemu użytkowi prywatnemu”.

2. Jak używać zasobów z sieci? Pytania i odpowiedzi

W tym rozdziale:

  • dowiesz się, jak na OZE patrzą instytucje i środowisko edukacyjne
  • jakie trudności prawnoautorskie możesz napotkać i jak sobie z nimi radzić
  • poznasz konkretne przykłady wykorzystania OZE w zależności od sytuacji i licencji

Poniżej znajdziesz odpowiedzi na pytania, które często pojawiają się w czasie pracy nad otwartymi zasobami. W pierwszej części dowiesz się, jak do otwartej edukacji ustosunkowują się odpowiednie ministerstwa i instytucje. Druga część to pytania praktyczne, dotyczące relacji otwartej edukacji z osobami bezpośrednio zainteresowanymi, takimi jak członkowie dyrekcji, rodzice, uczniowie, studenci. Ostatnia część to zagadnienia praktyczne, dotyczące wykorzystania otwartych zasobów w pracy.

Tworzenie i publikowanie otwartych zasobów stanowi bardzo praktyczne podejście do rozwoju edukacji i jest przyjmowanie również przez wiele instytucji publicznych. MEN wspierał ich tworzenie poprzez realizację programu Cyfrowa Szkoła, w ramach którego powstają e-podręczniki do wszystkich poziomów nauczania i przedmiotów (www.epodreczniki.pl). Otwarte zasoby edukacyjne pojawiają się w wielu rekomendacjach Ministerstwa, a publikowanie na wolnych licencjach jest wymogiem w większości programów funduszy unijnych, które finansują działania edukacyjne. Otwieranie zasobów edukacyjnych tworzonych za pieniądze publiczne jest również rekomendowane przez UNESCO i Bank Światowy. W Polsce otwarte zasoby edukacyjne stanowią ważny element strategii cyfryzacji edukacji. Odnajdziemy je m.in. w takich projektach jak tworzona od 2017 Otwarta Sieć Edukacyjna oraz w wielu projektach ministerstw Rozwoju Regionalnego, Edukacji oraz Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Polskie uczelnie od lat otwierają swoje zasoby, dzieląc się w ten sposób doświadczeniem i praktyką dydaktyczną. Politechnika Wrocławska uruchomiła portal z otwartymi materiałami wideo do wykładów i ćwiczeń z analizy matematycznej i fizyki, w których wykładowcy tłumaczą zawiłości nauk ścisłych. Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie prowadzi portal z OZE (Open AGH) oraz dzieli się otwartymi podręcznikami akademickimi do matematyki, fizyki i chemii. Z kolei Polska Akademia Umiejętności uruchomiła portal PAUart, w którym udostępnia zdigitalizowane ikonograficzne zbiory artystyczne i naukowe ze swojej bogatej kolekcji.

Poza uczelniami otwieraniem publikacji naukowych i popularnonaukowych zajmują się także organizacje pozarządowe, które we współpracy z naukowcami, akademikami, autorami i wydawcami uwalniają książki i republikują je w sieci. Przykładem takich oddolnych działań może być Biblioteka Otwartej Nauki czy portal Otwórz Książkę.

Tworzenie i wykorzystywanie przez nauczycieli akademickich otwartych zasobów edukacyjnych staje się coraz powszechniejszą praktyką, zaś działania na poziomie Ministerstwa Nauki Szkolnictwa Wyższego są ukierunkowane na otwarty dostęp do publikacji naukowych i danych badawczych. Od 2015 roku MNiSW pracuje nad przyjęciem i wdrożeniem Kierunków rozwoju otwartego dostępu do publikacji i wyników badań naukowych w Polsce, które zakładają konkretne działania zmierzające ku upowszechnieniu otwartego modelu publikowania w Polsce. Trudno nie zgodzić się, że treści o charakterze naukowym, pomimo że nie są przygotowywane z myślą o prowadzeniu zajęć ze studentami, mogą być na nich z powodzeniem wykorzystane.

MEN wyznacza standardy, dzięki którym otwarte zasoby edukacyjne zaczynają stanowić ważny element strategii cyfryzacji kształcenia na poziomie wyższym. Tworzenie OZE, jak i rozwój infrastruktury wspierającej ich publikację jest jedną z osi priorytetowych w programie PO WER (Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój) dotyczącym zarządzania w instytucjach szkolnictwa wyższego. Można się zatem spodziewać, że w ciągu kolejnych lat (do roku 2023) zbiór akademickich otwartych zasobów edukacyjnych poszerzy się o kolejne projekty.

Powszechny dostęp do internetu nie wyeliminował prasy drukowanej ani książek, jednak wpłynął na zakres ich oddziaływania i rolę. Podobnie można postrzegać wpływ OZE na narzędzia i metody tradycyjne. Otwarte zasoby edukacyjne mogą być wydawane w bardzo tradycyjnej i analogowej formie, jaką jest drukowany podręcznik. Mogą też wspierać pracę z podręcznikiem w szkole, np. kiedy do lekcji dodamy materiał wideo.

Takim miejscem jest internet 😉 Trudno wyobrazić sobie uporządkowane miejsce tego rodzaju, bo OZE są ciągle tworzone, a ich liczba stale rośnie. Są jednak strony ułatwiające wyszukiwanie OZE, np. otwartezasoby.pl, Mapa Otwartych Zasobów Edukacyjnych (oerworldmap.org), dla zasobów angielskojęzycznych OER Commons (www.oercommons.org) i Connexions (cnx.org).

Otwarte zasoby nie tylko usprawniają pracę nauczycieli i uruchamiają nowe możliwości angażowania uczniów, ale mogą być również świetną okazją do promocji szkoły np. poprzez pokazywanie tworzonych przez jej nauczycieli materiałów. Ważna jest również świadomość zmian, jakie na systemie edukacji wymusza internet. Wykorzystanie otwartych zasobów stwarza idealną sytuację, by poszerzyć wiedzę uczniów o prawie autorskim, którego podstawy przydadzą się w każdej szkole.

Otwarte zasoby powstają od wielu lat i coraz częściej pozwalają nauczycielom na zdobycie nowych umiejętności i znalezienie nowych sposobów na zaangażowanie uczniów. Wiele z otwartych zasobów tworzą doświadczeni autorzy, którzy budują w ten sposób swój autorytet i zwiększają swoje możliwości dotarcia do odbiorców, a licencje Creative Commons gwarantują zawsze uznanie autorstwa.

Doskonale. Jeśli go przeczytają, będą zapewne lepiej przygotowani do zajęć i więcej się nauczą. Chyba, że pomysł zajęć oparty jest na suspensie (co jednak nie zdarza się często) — w takiej sytuacji scenariusza lepiej nie publikować.

3. Jak używać zasobów z sieci? Zagadnienia praktyczne

Tak! Ale pod pewnymi warunkami. Główną podstawą prawną dla korzystania z utworów w celu nauczania jest dozwolony użytek edukacyjny (opisany w art. 27 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Przepis ten pozwala korzystać z utworu bez zgody uprawnionego jeśli:

  • korzystanie pomaga realizować cel dydaktyczny zajęć. Musisz zastanowić się, czy dzięki temu, że film omawia np. zjawisko dyfuzji, uczniowie/studenci lepiej je zrozumieją. Jeśli film odpowiednio ilustruje i uzupełnia zagadnienie, możesz być pewny/pewna, że pierwszy warunek, czyli wykorzystanie zgodnie z celem dydaktycznym, jest spełniony;
  • film został już rozpowszechniony. W polskim prawie dozwolony użytek nie jest uzależniony od źródła pozyskania utworu. Istotne jest natomiast to, czy utwór został rozpowszechniony, czyli w tym przypadku miał swoją premierę (został w jakiś sposób udostępniony publicznie za zgodą twórcy — art. 6 ust. 1 pkt 3 pr. aut.). Utwór raz rozpowszechniony nie może stać się następnie nierozpowszechnionym, nawet jeżeli ktoś inny zacznie go później rozpowszechniać nielegalnie. Jeśli jednak chcemy wziąć pod uwagę edukację medialną i cele wychowawcze szkoły, zachęcamy do wykorzystywania źródeł, których legalność budzi jak najmniej wątpliwości;
  • korzystanie odbywa się w ramach działalności instytucji oświatowej (np. szkoły, uczelni, ale nie np. biblioteki publicznej). „Korzystanie” to termin, który w prawie autorskim jest rozumiany bardzo szeroko i obejmuje w szczególności prezentowanie materiałów z internetu;
  • podane zostało źródło i dane autora, co np. w przypadku filmu z YouTube dzieje się automatycznie.

Tak! Ale pod pewnymi warunkami oraz w zależności od statusu prawnoautorskiego publikacji. Główną podstawą prawną korzystania z utworów w celu nauczania jest dozwolony użytek edukacyjny.

Art. 27 prawa autorskiego pozwala instytucjom naukowym i oświatowym — w celach dydaktycznych lub dla prowadzenia własnych badań — korzystać z rozpowszechnionych utworów w oryginale i w tłumaczeniu oraz sporządzać w tym celu egzemplarze fragmentów rozpowszechnionego utworu. Zakres możliwego udostępniania wynikający z tego przepisu obejmuje udostępnianie w postaci elektronicznej, ale jedynie w zamkniętej grupie (uczniowie danej klasy, studenci danego roku).

Kluczową kwestią jest uzasadnienie takiego wykorzystania celem dydaktycznym lub badawczym danej instytucji naukowej lub oświatowej. Tak jak w przypadku filmu, dozwolony użytek w odniesieniu do publikacji dotyczy wyłącznie materiałów rozpowszechnionych, czyli uprzednio udostępnionych publicznie za zgodą twórcy.

Tak! Ale pod pewnymi warunkami oraz w zależności od statusu prawnoautorskiego zdjęcia. Główną podstawą prawną korzystania z utworów w celu nauczania jest dozwolony użytek edukacyjny. Jeśli zdjęcie chcesz wykorzystać wyłącznie na lekcji, wystarczy, że skorzystasz z dozwolonego użytku edukacyjnego. Jeśli jednak chcesz przerobione zdjęcie umieścić w internecie, musisz zwrócić uwagę, jaki jest jego status.

Swoją przeróbkę możesz umieścić w internecie (np. na portalu społecznościowym lub na stronie szkoły), jeśli oryginalne zdjęcie spełnia jeden z poniższych warunków:

  • znajduje się w domenie publicznej (zostało przekazane do domeny publicznej lub prawa autorskie wygasły);
  • jest na licencji Creative Commons (bez klauzuli ND);
  • jest na innej wolnej licencji;
  • dysponujesz zgodą od autora/autorki zdjęć.

Trzeba się upewnić, że prawa autorskie faktycznie wygasły — w przypadku fotografii może to być trudne zwłaszcza dlatego, że utworem jest tu nie tylko sama fotografia, ale może być nim także to, co jest na fotografii uwiecznione. Fotografie mogą zawierać też wizerunki osób lub przedmioty innych praw, nie tylko praw autorskich.

Zapamiętaj: Jeśli masz pytania dotyczące prawa autorskiego w edukacji i kulturze, koniecznie zajrzyj do Pierwszej pomocy w prawie autorskim dostępnej tutaj

4. Jak i gdzie szukać otwartych zasobów

W tym rozdziale:

  • poznasz najpopularniejsze wyszukiwarki i serwisy z otwartymi zasobami, za pomocą których dotrzesz do zasobów tekstowych, graficznych i wideo
  • nauczysz się wyszukiwać otwarte zasoby na potrzeby lekcji i zajęć, które prowadzisz.

W tym miejscu Przewodnika poznasz tylko wybrane przez nas wyszukiwarki i serwisy z otwartymi zasobami. Prezentujemy je w podziale uwzględniającym rodzaje otwartych zasobów edukacyjnych: tekstowych, graficznych i wideo.

Jedna wyszukiwarka i jeden serwis na start

Niezależnie od treści zawartych w Przewodniku, swoje poszukiwania otwartych zasobów cyfrowych możesz zacząć od zajrzenia na stronę otwartezasoby.pl. Tworzy ją Kamil Śliwowski — jeden z autorów tego przewodnika, który na co dzień pracuje z otwartymi zasobami. Na stronie znajdziesz stale aktualizowaną bibliotekę linków do polecanych otwartych zasobów w sieci oraz narzędzi do ich tworzenia i dzielenia się. Linki w serwisie można przeglądać wg zasobów edukacyjnych, muzycznych, wideo, zdjęć i grafik oraz narzędzi do tworzenia, szukania i dzielenia się zasobami w sieci.

Jeśli natomiast wolisz wyszukiwać niż przeglądać listy zasobów, zawsze możesz skorzystać z wyszukiwania zaawansowanego Google dla treścioraz grafiki wystarczy włączyć filtr prawo do użytkowania. W rezultacie wyniki wyszukiwania zostaną przefiltrowane wg jednego z kryteriów, które odpowiadają warunkom licencji Creative Commons

Istnieją też inne sposoby wyszukiwania zasobów. Jednym z nich jest wyszukiwarka CC Search. To jedna wyszukiwarka łącząca różne wyszukiwarki zasobów graficznych na licencjach Creative Commons stworzona przez organizację Creative Commons. Czym różni się CC Search od np. wyszukiwania zaawansowanego w Google, w którym możemy filtrować wyniki po licencjach? Po pierwsze mamy tutaj tylko zasoby na licencjach Creative Commons i z domeny publicznej, a po drugie możemy wybierać serwisy, w których szukamy. W najnowszej wersji możemy również szukać treści według kategorii czy skorzystać z wybranych zdjęć i grafik. Za pomocną CC Search możesz przeszukać bazy 13 dostawców, które łącznie udostępniają ponad 10 mln zasobów.

  • Do darmowego użytku lub udostępniania: pozwala kopiować i rozpowszechniać treści w niezmienionej postaci
  • Do swobodnego użytku, udostępniania lub modyfikowania: umożliwia kopiowanie, modyfikowanie i rozpowszechnianie treści w sposób określony w licencji.
  • Do użytku komercyjnego: treści mogą być wykorzystane do celów komercyjnych.

Pamiętaj jednak, żeby zawsze upewnić się, czy zasób znaleziony w ten sposób został faktycznie opublikowany na wskazanych warunkach użytkowania. Możesz to zrobić poprzez wejście na stronę zasobu i odnalezienie na niej licencji

Gdzie znajdziesz otwarte zasoby edukacyjne

Otwarte zasoby tekstowe

Wolne Lektury
wolnelektury.pl

 

Licencja: Domena publiczna, CC BY-SA (audiobooki, dodatkowe materiały w tekście — przypisy i motywy literackie; niektóre utwory autorzy lub spadkobiercy praw udostępnili na wolnej licencji), Licencja Wolnej Sztuki.

To biblioteka internetowa prowadzona przez Fundację Nowoczesna Polska, w której zasobach znajduje się klasyka literatury polskiej i światowej, a także utwory współczesne udostępnione na wolnej licencji. Uczniowie i nauczyciele znajdą tutaj wiele lektur szkolnych, które są zalecane do użytku przez MEN. Wszystkie dzieła są odpowiednio opracowane — opatrzone przypisami, motywami i udostępnione w kilku formatach — HTML, TXT, PDF, EPUB, MOBI, FB2. W bibliotece znajduje się również kilkaset audiobooków dostępnych w formatach MP3 i Ogg Vorbis. Audiobooki są również dostępne w formacie DAISY dostosowanym do potrzeb osób słabowidzących, niewidomych oraz osób mających trudności z czytaniem. Zasoby można bezpłatnie przeglądać, pobierać na swój komputer, a także udostępniać innym. Wolne Lektury mają też swoją aplikację dostępną na urządzeniach z systemami Android i iOS, dzięki której z zasobów biblioteki można korzystać z telefonów czy tabletów.

Open AGH e-podręczniki akademickie
epodreczniki.open.agh.edu.pl

Licencja: CC BY-SA

E-podręczniki do fizyki, matematyki i chemii, których autorami są pracownicy Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, a recenzentami pracownicy naukowo-dydaktyczni innych ośrodków akademickich. E-podręczniki AGH są budowane z modułów — małych cegiełek wiedzy. W praktyce oznacza to, że można tworzyć na ich podstawie własne e-podręczniki, elastycznie łącząc dostępne moduły lub modyfikując istniejące e-podręczniki. Samodzielnie zbudowany materiał zgodnie z programem przedmiotu można udostępnić w ramach portalu, wysłać studentom link lub ściągnięty plik. Dzięki licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 e-podręczniki można dowolnie wykorzystywać bez logowania i rejestracji — pobierać w różnych formatach, kopiować, rozpowszechniać, modyfikować i dostosowywać do swoich celów edukacyjnych.

Podręczniki akademickie OpenStax
openstax.org

Licencja: CC BY

Otwarte podręczniki akademickie wydawane przez OpenStax na Uniwersytecie Rice w USA powstają z najlepszych otwartych zasobów edukacyjnych serwisu Connexions. Specjalnie dobrane, opracowane i recenzowane stanowią wysokiej jakości otwartą i darmową alternatywę dla komercyjnych podręczników i zdobywają coraz większą popularność na kampusach w Stanach Zjednoczonych (obok podobnych projektów Boundless i Saylor.org). W ofercie znajdują się podręczniki m.in. z fizyki, statystyki, chemii, wstępu do socjologii, biologii, koncepcji biologicznych, historii, mikro i makroekonomii, anatomii i fizjologii oraz wielu innych dziedzin wiedzy. Szacuje się, że od 2012 roku amerykańscy studenci zaoszczędzili 155 milionów dolarów dzięki podręcznikom akademickim OpenStax. Podręczniki są opublikowane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa. Licencja ta pozwala na dowolne wykorzystanie i adaptację. Z tego prawa skorzystała Fundacja Katalyst Education, która we współpracy z nauczycielami akademickimi z polskich uczelni technicznych dostosowała do lokalnych potrzeb podręcznik do fizyki i przetłumaczyła go na język polski.

Wikipedia
wikipedia.pl

Licencja: CC BY-SA

Wielojęzyczna encyklopedia internetowa, w której wszystkie materiały są publikowane na otwartych licencjach. Polskojęzyczna Wikipedia ma ponad 1,2 mln artykułów (dane z lipca 2018). Jest największym, zarówno w skali globalnej, jak i polskiej, istniejącym projektem zawierającym treści edukacyjne udostępnione na otwartych licencjach.

Otwarte zasoby wideo

Open AGH e-podręczniki akademickie
epodreczniki.open.agh.edu.pl

Licencja: CC BY-SA

Wszechnica
wszechnica.org.pl

Licencja: CC BY-SA

W zasobach Wszechnicy można znaleźć ponad 400 filmów — zapisy wideo i audio wykładów, spotkań, debat i wywiadów organizowanych przez m.in. Collegium Civitas, Uniwersytet Warszawski, Fundację im. Bronisława Geremka, Polską Akademię Nauk. Tematyka filmów jest bardzo szeroka — od ekonomii, po historię i dziedzictwo kulturowe, więc każdy może znaleźć tam coś ciekawego dla siebie, swoich uczniów i studentów.

YouTube
youtube.com

Licencja: CC BY (wybrane materiały, większość dostępna do darmowego wykorzystania tylko w ramach platformy na Standardowej Licencji YouTube)

Największy serwis hostujący materiały wideo; w ramach jego rozwoju uruchomiona została opcja licencjonowania dodawanych filmów CC BY. Największą zaletę stanowi wielkość serwisu (co może być odbierane zarazem jako wada) oraz jego społecznościowy charakter. Jeśli tylko wiesz, czego konkretnie szukasz, bez większego problemu znajdziesz wartościowe materiały.

Aby skorzystać z opcji wyszukiwania tylko materiałów na licencji CC, trzeba najpierw wpisać poszukiwane hasło w wyszukiwarce YouTube, kliknąć w lupkę, po czym skorzystać z opcji Filtry. W kategorii „cechy” znajdziemy do wyboru: Licencja Creative Commons.

Pexels video
videos.pexels.com

Licencja: CC0

Jest to zbiór profesjonalnych lub półprofesjonalnych filmów, które mogą być świetną ilustracją treści prezentowanych w materiale lub po prostu stanowić jego uatrakcyjnienie. Nie znajdziemy tu filmów fabularnych czy rysunkowych. Filmy są uporządkowane tematycznie, co ułatwia ich przeszukanie. Można je pobierać za darmo, a dzięki licencji CC0 nie ma obowiązku podpisywania autora.

Mind of the Universe
themindoftheuniverse.org

Licencja: CC BY-SA

Ponad 40 godzin wideo w formie nagranych wywiadów ze światowej klasy specjalistami. Zasoby można przeglądać według tematyki. Do każdego wywiadu od razu zostały dołączone napisy.

Vimeo
vimeo.com

Licencja: licencje Creative Commons i Domena Publiczna

Oferuje nie tylko wsparcie dla osób publikujących na licencjach CC, ale również sklep z muzyką (na licencjach CC i nie tylko), z którego mogą korzystać twórcy publikujący w serwisie swoje filmy.

Dodatkowo Vimeo proponuje materiały wspierające tworzenie własnych filmów, dokonuje selekcji, proponuje swoje zestawienia. Portal pozwala również na umieszczanie autorskich materiałów. Na portalu można znaleźć filmy fabularne, animowane, krótkometrażowe, filmy pokazywane na festiwalach i konkursach filmowych. Jednak nie wszystkie filmy znajdują się tam na licencjach CC, dlatego pamiętaj o wybraniu tej opcji przy wyszukiwaniu materiału.

Otwarte zdjęcia i grafika

Wikimedia commons
commons.wikimedia.org

Licencja: CC BY-SA

Zbiór zdjęć, grafik (w tym grafik 3D), dokumentów, prezentacji, schematów, filmów, muzyki i innych multimediów, z których wszystkie bez wyjątku są dostępne na wolnych licencjach. Zawiera 48 mln multimediów (dane z lipca 2018). Stowarzyszenie Wikimedia Polska wspiera Wikimedia Commons, zachęcając partnerów instytucjonalnych do udostępniania cennych multimediów w wysokiej jakości. W ten sposób pozyskano między innymi niemal 3,5 tys. zdjęć etnograficznej dokumentacji regionów Karpat oraz niemal 3 tys. reprodukcji i fotografii dzieł sztuki ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.

Unsplash
unsplash.com

Licencja: CC0

Niebanalne zdjęcia w bardzo dobrej jakości. Więcej o możliwościach serwisu w artykule Wired.

The Noun Project
thenounproject.com

Licencja: CC BY lub CC0

Biblioteka ikon o wszechstronnej tematyce. Za darmo można je wykorzystać, podając źródło i autora danego projektu.

Pixabay
pixabay.com

Licencja: CC0

Serwis ze zdjęciami. Można je pobrać, modyfikować, upubliczniać oraz używać również w celach komercyjnych. Nie trzeba nawet podawać, kto jest autorem i skąd zdjęcie zostało pobrane. Fajnie, prawda? Szczególnie pomocne do prezentacji na konferencję! (Jeśli materiał z Pixabay chcemy umieścić np. na stronie internetowej lub platformie e-learningowej, lepiej jest daną grafikę pobrać i załadować na tę stronę niż zagnieżdżać z Pixabay. W tym ostatnim przypadku autorowi Pixabay wyświetli zagnieżdżone zdjęcie, ale innym odbiorcom wyświetli tylko czarną grafikę z linkiem do serwisu.)

Cyfrowa Biblioteka Narodowa POLONA
polona.pl

Licencja: część zbiorów w domenie publicznej

Udostępnia zdjęcia archiwalne, zdigitalizowane ryciny, starodruki itp. (uwaga, wciągające!)

Zapamiętaj: Otwarte zasoby edukacyjne możesz znaleźć na różnych stronach internetowych, nie tylko na dużych portalach. Jednak zawsze staraj się upewnić, czy faktycznie znaleziony materiał udostępniany jest na wolnej licencji. Jeśli korzystałeś/korzystałaś z pomocy wyszukiwarki, ze strony z wynikami przejdź np. do konkretnego zdjęcia i sprawdź, czy zostało oznaczone licencją. Jeśli do materiału dotarłaś/dotarłeś przez stronę internetową, sprawdź, czy zdjęcie zostało opisane na stronie w sposób jednoznacznie mówiący, w jaki sposób można z niego korzystać.

Informacja na podstawie przewodnika online „Otwarte Zasoby Edukacyjne Szukaj, twórz, dziel się”

 

ul. Świętojerska 9,
00-236 Warszawa
tel. 22 536 60 00, kom.: 797 990 037
sekretariat@mscdn.edu.pl

Serwis wykorzystuje pliki cookies na warunkach określonych w Informacji o prywatności. Korzystając z serwisu akceptują państwo te warunki.

Skip to content