CYKL WARSZTATÓW METODYCZNYCH
Zobaczyć, zrozumieć, wyjaśnić – mikroskop jako narzędzie badawcze w nowoczesnej edukacji przyrodniczej w MSCDN
- Finansowanie w ramach Zintegrowanej Strategii Umiejętności –Obszar III
- Rozwijanie umiejętności w edukacji formalnej – kadry uczące – Temat III.8
- Rozwijanie kultury pracy szkoły opartej na współpracy, zespołowości i interdyscyplinarności
- Wypracowanie i wdrażanie innowacyjnych form, metod i narzędzi pracy kadr uczących w edukacji formalnej, adekwatnych do wyzwań współczesnej edukacji i zmieniającej się roli nauczyciela w zróżnicowanym społeczeństwie – Kierunek III.8.1
Klauzule informacyjne dotyczące przetwarzania danych osobowych dla uczestników pilotażu
REALIZACJA CYKLU WARSZTATÓW METODYCZNYCH
W ramach projektu Zintegrowanej Strategii Umiejętności – 2030, od marca do maja 2026 r., we wszystkich wydziałach MSCDN realizowane są 6 godzinne warsztaty laboratoryjne oraz 3 godzinne lekcje otwarte pt. „Zobaczyć, zrozumieć, wyjaśnić – mikroskop jako narzędzie badawcze w nowoczesnej edukacji przyrodniczej” głównie adresowane do nauczycieli przedmiotów przyrodniczych.
Zadanie realizowane jest jako pilotaż nowych rozwiązań metodycznych w obszarze uczenia się przez całe życie w ramach przedsięwzięcia współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej z Krajowego Planu Odbudowy. Zakłada on wypracowanie i wdrażanie innowacyjnych form, metod i narzędzi pracy kadr uczących w edukacji formalnej, adekwatnych do wyzwań współczesnej edukacji i zmieniającej się roli nauczyciela w zróżnicowanym społeczeństwie.
Głównymi celami są:
- Podniesienie kompetencji nauczycieli przedmiotów edukacji przyrodniczej w zakresie wykorzystania metod badawczych w celu rozwijania u uczniów kompetencji matematyczno-przyrodniczych, myślenia naukowego oraz umiejętności podejmowania decyzji w oparciu o analizę danych empirycznych.
- Rozwój kompetencji nauczycieli w zakresie upowszechniania istniejących oraz opracowania i wdrażanie nowych rozwiązań dydaktycznych na rzecz rozwoju umiejętności podstawowych i przekrojowych oraz zawodowych dzieci i młodzieży.
W pilotażu weźmie udział ok. 100 nauczycieli ze szkół podstawowych i ponadpodstawowych i ok. 100 uczniów z Mazowsza.
W ramach pilotażu zakupione zostały pomoce dydaktyczne do wszystkich wydziałów MSCDN Mikroskop biologiczny – ilość 60 szt.
- Mikroskop stereoskopowy – ilość – 12 szt.
- Mikroskop biologiczny z kamerą – ilość 6 szt.
- Zestaw akcesoriów i preparatów mikroskopowych – 12 kompletów
- Zestaw preparacyjny – ilość 60 szt.
Zakup i udostępnienie nowoczesnej bazy sprzętowej zapewni trwałość rezultatów poprzez pozostawienie zakupionego sprzętu w dyspozycji ośrodków doskonalenia, co umożliwi realizację kolejnych edycji szkoleń i systemowe wzmacnianie potencjału dydaktycznego regionu.
Współczesna szkoła stoi przed wyzwaniem rozwijania u uczniów realnych kompetencji badawczych, analitycznych i decyzyjnych, a nie jedynie przekazywania wiedzy faktograficznej. Mikroskop szkolny, mimo że jest powszechnie dostępny w pracowniach, często wykorzystywany jest w sposób demonstracyjny lub ilustracyjny, zamiast jako narzędzie rozwijania myślenia naukowego.
Projekt odpowiada na potrzebę:
- wzmacniania kompetencji nauczycieli w zakresie organizowania sytuacji badawczych,
- rozwijania u uczniów umiejętności obserwacji, analizy, wnioskowania i interpretacji danych,
- powiązania treści podstawy programowej z doświadczeniem empirycznym,
- budowania mostu między teorią biologiczną a praktyką badawczą.
Realizacja projektu przyczyni się do podniesienia jakości nauczania przedmiotów przyrodniczych poprzez odejście od modelu transmisyjnego na rzecz modelu badawczego (inquiry-based learning).
Praca z mikroskopem na lekcjach przedmiotów przyrodniczych stanowi jedno z najważniejszych narzędzi dydaktycznych wspierających rozwój kluczowych kompetencji uczniów, ponieważ łączy teorię z bezpośrednim doświadczeniem badawczym. Umożliwia przejście od przekazu werbalnego i podręcznikowego opisu struktur czy procesów do ich rzeczywistej obserwacji, co znacząco podnosi poziom rozumienia pojęć biologicznych, chemicznych czy środowiskowych. Dzięki temu uczeń nie jest jedynie odbiorcą informacji, lecz staje się aktywnym badaczem, który samodzielnie dochodzi do wniosków na podstawie empirycznych danych.
Istotnym aspektem dydaktycznym jest także kształtowanie kompetencji matematycznych i cyfrowych. Obliczanie powiększenia, szacowanie wielkości obserwowanych struktur, korzystanie z mikroskopów z kamerą lub oprogramowania do analizy obrazu rozwijają umiejętność posługiwania się narzędziami pomiarowymi i technologią informacyjno-komunikacyjną. Równocześnie praca w parach lub małych zespołach sprzyja rozwijaniu kompetencji społecznych – uczniowie uczą się współpracy, komunikowania wyników obserwacji oraz wspólnego formułowania wniosków.
Systematyczna praca z mikroskopem rozwija przede wszystkim kompetencje w zakresie myślenia naukowego i krytycznego. Obserwacja preparatów wymaga koncentracji, analizy szczegółów, dostrzegania zależności między strukturą a funkcją oraz porównywania obrazów mikroskopowych, co wzmacnia umiejętności analityczne i wnioskowanie przyczynowo – skutkowe. Jednocześnie rozwijane są kompetencje metodologiczne – przygotowanie preparatu, właściwe ustawienie ostrości i powiększenia, dokumentowanie obserwacji czy sporządzanie rysunku uczą precyzji, systematyczności oraz odpowiedzialności za jakość wykonywanej pracy.
W perspektywie dydaktycznej mikroskop staje się więc nie tylko sprzętem laboratoryjnym, lecz narzędziem kształtowania postawy badawczej, dociekliwości poznawczej oraz odpowiedzialnego podejścia do pracy eksperymentalnej. Wzmacnia motywację do nauki poprzez bezpośredni kontakt z „niewidzialnym światem”, budując rzeczywiste zainteresowanie naukami przyrodniczymi. Tym samym praca z mikroskopem w sposób integralny wspiera rozwój kompetencji kluczowych, przygotowując uczniów do dalszej edukacji, świadomego funkcjonowania w społeczeństwie wiedzy oraz ewentualnej aktywności zawodowej w obszarach związanych z naukami ścisłymi i przyrodniczymi.
Tak rozumiane, zintegrowane wykorzystanie mikroskopowania wzmacnia realizację równolegle realizowanego projektu w ramach ZSU-2030 pt. „Metody badawcze w edukacji przyrodniczej. Woda–Energia–Powietrze”, ponieważ pozwala uczniom badać rzeczywiste problemy środowiskowe w sposób interdyscyplinarny i oparty na doświadczeniu. Synergiczne połączenie treści programowych z praktyką laboratoryjną sprzyja rozwijaniu myślenia naukowego, krytycznej analizy danych oraz rozumienia współzależności w przyrodzie, czyniąc edukację przyrodniczą bardziej spójną, nowoczesną i efektywną.
Rezultaty pilotażu
- Rezultaty w zakresie doposażenia i produktów
- Zakup i udostępnienie nowoczesnej bazy sprzętowej w sześciu wydziałach MSCDN, obejmującej 60 szkolnych mikroskopów optycznych, 12 mikroskopów stereoskopowych i 6 mikroskopów z kamerą sprzężonych z tablicą multimedialną oraz 60 zestawów narzędzi do mikropreparatyki i 6 zestawów preparatów mikroskopowych.
- Zapewnienie trwałości rezultatów poprzez pozostawienie zakupionego sprzętu w dyspozycji ośrodków doskonalenia, co umożliwi realizację kolejnych edycji szkoleń i systemowe wzmacnianie potencjału dydaktycznego regionu.
- Realizacja wskaźników ilościowych ZSU poprzez przeprowadzenie warsztatów metodycznych dla grup nauczycieli (zakładany sukces to udział nie mniej niż 75% średniej liczby uczestników).
- Rezultaty w zakresie kształtowanych kompetencji nauczycieli
- Podniesienie biegłości w obsłudze nowoczesnego sprzętu optycznego oraz umiejętności wykorzystania go jako narzędzia badawczego w codziennej praktyce szkolnej.
- Wzrost kompetencji w zakresie projektowania doświadczeń i prowadzenia obserwacji empirycznych, co pozwala na przejście od teorii do praktyki edukacyjnej.
- Opanowanie techniki mikropreparatyki, w tym samodzielnego przygotowywania preparatów przez nauczycieli przedmiotów edukacji przyrodniczej.
- Przygotowanie merytoryczne i metodyczne do wdrożenia nowej podstawy programowej z przedmiotu PRZYRODA (od 2026/2027) oraz innych przedmiotów przyrodniczych np. biologii, w której mikroskopowanie jest obligatoryjnym działaniem badawczym.
- Nabycie umiejętności wdrażania etapów metody badawczej w pracy z uczniem, obejmującej planowanie badań, interpretację wyników oraz formułowanie wniosków.
- Rezultaty w zakresie procesów dydaktycznych i korzyści dla uczniów
- Zwiększenie atrakcyjności i skuteczności lekcji przyrodniczych w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych poprzez wprowadzenie metod opartych na doświadczeniu i obserwacji.
- Rozwinięcie u uczniów umiejętności myślenia analitycznego i krytycznego oraz zdolności do podejmowania świadomych decyzji opartych na dowodach empirycznych.
- Umożliwienie uczniom empirycznego doświadczenia zjawisk przyrodniczych i analizy struktury materii, co wspiera głębokie rozumienie procesów zachodzących w naturze.
- Interdyscyplinarnego podejścia do nauczania przedmiotów przyrodniczych i ścisłych, ponieważ łączy wiedzę z różnych dziedzin, rozwija myślenie krytyczne i umiejętność rozwiązywania problemów oraz pokazuje praktyczne zastosowania nauki.
- Rezultaty strategiczne (zgodne z celami ZSU 2030)
- Wzrost jakości kadr uczących na Mazowszu poprzez wdrożenie innowacyjnych form i metod pracy adekwatnych do wyzwań współczesnej edukacji.
- Podniesienie poziomu umiejętności kluczowych (matematyczno-przyrodniczych) u dzieci i młodzieży, co jest jednym z priorytetów Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030.
- Wzmocnienie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz uczenia się przez całe życie, współfinansowanego ze środków KPO.
Dzięki zdobytej wiedzy i doświadczeniu możemy jeszcze skuteczniej towarzyszyć nauczycielom w realizacji innowacyjnych działań edukacyjnych.
Harmonogram szkoleń w 6 wydziałach MSCDN
| „Zobaczyć, zrozumieć, wyjaśnić – mikroskop jako narzędzie badawcze w nowoczesnej edukacji przyrodniczej” (12 szkoleń) | |||
|---|---|---|---|
| Rodzaj szkolenia | Czas trwania | Data | Lokalizacja (Wydział) |
| WM / stacjonarnie | 6 godz. | 04.03 | Warszawa |
| 11.03 | Warszawa | ||
| 08.04 | Siedlce | ||
| 15.04 | Radom | ||
| 14.05 | Ciechanów | ||
| 19.05 | Płock | ||
| 20.05 | Ostrołęka | ||
| Lekcje otwarte | 3 godz. | 25.03 | Ciechanów |
| 14.05 | Ostrołęka | ||
| 21.05 | Ostrołęka | ||
| 24.04 | Siedlce | ||
| 24.04 | Radom | ||
Fotorelacje z przeprowadzonych warsztatów laboratoryjnych i lekcji otwartych
- Wydział w Ciechanowie
- Wydział Ostrołęka
- Wydział w Płocku
- Wydział w Radomiu
- Wydział Siedlce
- Wydział w Warszawie (Mikroskop 4.03.2026, Mikroskop 11.03.2026)
„Wydarzenia zostały dofinansowane ze środków projektu „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” współfinansowany ze środków Krajowego Planu Odbudowy, zgodnie z umową o objęcie projektu wsparciem z planu rozwojowego nr: KPO/22/LLL/U/0011″.